Od siedemdziesięciu lat podstawę badań pracowników Katedry Teorii Literatury stanowi poetyka (teoretyczna i praktyczna), która łączona jest z różnymi metodami i narzędziami badawczymi.

  • Jesteśmy najstarszą uniwersytecką katedrą teorii literatury w powojennej historii nauki polskiej. 
  • Od ponad sześćdziesięciu lat nieprzerwanie stanowimy trzon redakcji czasopisma The Problems of Literary Genres/Zagadnienia Rodzajów Literackich. 
  • Wyniki prac naukowych wykorzystujemy w działalności dydaktycznej, prowadząc zajęcia dla studentów kulturoznawstwa, jak również dziennikarstwa i komunikacji społecznej oraz filologii polskiej.

Tak jak niegdyś teoria literatury dostarczała narzędzi do badań nad teatrem i filmem, tak wciąż poetyka stanowi podstawę dla badań kulturowych nad literaturą, prowadzonych w Katedrze Teorii Literatury. Działalność naukowa i dydaktyczna Katedry obejmuje zarówno poetykę teoretyczną, zwłaszcza dla studentów specjalności literaturoznawczych, jak i poetykę praktyczną, szczególnie dla adeptów specjalności Twórcze pisanie.

Niemal wszystkich badaczy z zespołu połączyło także opracowywanie haseł Słownika rodzajów i gatunków literackich (Kraków: Uniwersitas 2006, wyd. I,  red. G. Gazda, S. Tynecka-Makowska; Warszawa:  PWN 2012, wyd. II, red. G. Gazda). Jego dwa wydania podsumowują studia genologiczne, zapoczątkowane przez prof. Stefanię Skwarczyńską, a dokumentowane od 1958 przez międzynarodowy półrocznik The Problems of Literary Genres/Zagadnienia Rodzajów Literackich, którego redaktorem naczelnym jest obecnie prof. Jarosław Płuciennik.

Poetyka literatury polskiej i światowej w ujęciu teoretycznym, historycznym i komparatystycznym spaja wielość metodologii eksplorowanych, rozwijanych i praktykowanych w Katedrze (m.in. kognitywizm, intertekstualizm, performatyka, feminizm i gender studies czy postkolonializm). Zainteresowania badaczy z zespołu dotyczą w szczególności:

  • poetyk literatury polskiej i światowej XX i XXI w., ewolucji form genologicznych i narracyjnych w kontekście przemian kulturowych, w tym fenomenów literatury popularnej (zjawisk takich jak gotycyzm czy fantasy), liberatury czy literatury elektronicznej;
  • badań nad teorią interpretacji, teorią tekstu dramatycznego, teorią wzniosłości i problematyką empatii, teorią i praktyką awangardy, korespondencją sztuk, kulturą literacką;
  • związków literatury i antropologii oraz literatury i historii, literackich reprezentacji Holocaustu oraz dziejów i kultury Żydów, ze szczególnym uwzględnieniem tradycji żydowskiej Łodzi.
Katedra zorganizowała w ostatnich latach kilka międzynarodowych i ogólnopolskich konferencji: Literatura prze-pisana (2014); On-line / Of-line – tekst a doświadczenie (2013); Rodzaje i style krytycyzmu (2011); Reprezentacje Shoah w literaturze i filmie w Europie Środkowej: lata powojenne (2011); Futuryzm. Przyszłość sto lat później (2010); Literatura, kultura i tolerancja  (2007); Przestrzeń ogrodu – przestrzeń kultury (2006); Realizm magiczny. Teorie i realizacje artystyczne (2004); Stereotypy w literaturze (i tuż obok) – z IBL PAN (2002); Wokół gotycyzmów: wyobraźnia, groza, okrucieństwo (2001).

Od 1973 r. Katedrą kierowała Profesor Teresa Cieślikowska, w 1997 r. obowiązki te przejął  Profesor Grzegorz Gazda, w 2014 – Profesor Jarosław Płuciennik. Od 2016 r. kierownikiem Katedry jest dr hab. prof. UŁ Agnieszka Izdebska. Katedra dała początek Instytutowi Kultury Współczesnej (dawniej Instytut Teorii Literatury, Teatru i Sztuk Audiowizualnych), który dziś tworzy wraz z Katedrą Dramatu i Teatru oraz Katedrą Mediów i Kultury Audiowizualnej.